Cognossement
Een cognossement is het Nederlandse juridische begrip voor het zeevervoersdocument dat ontvangst, vervoersovereenkomst en bij een origineel het recht op aflevering vastlegt. Internationaal heet het bill of lading.
Wat is een cognossement naar Nederlands recht?
Het cognossement is geregeld in Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek, de titel over zeevervoer. Het is het document waarmee de vervoerder (de rederij) verklaart goederen te hebben ontvangen voor vervoer, en waarmee hij belooft die goederen af te leveren aan wie het document daartoe gerechtigd is. In de internationale handel heet ditzelfde document bill of lading. De twee namen wijzen naar één instrument, niet naar twee soorten papieren. Niet elk zeedocument is een cognossement. Een zeevrachtbrief (seawaybill) bewijst de overeenkomst en de ontvangst, maar geeft de houder geen zelfstandig recht om de lading op te eisen. Een telex release is een mededeling over een cognossement, niet het cognossement zelf. De juridische vraag is dus niet hoe het PDF-blad heet, maar of het document de afleveringsfunctie heeft die Boek 8 aan een cognossement toekent. Voor de aangever is die vraag relevant op het moment dat de terminal de container vasthoudt. De Douane laat de goederen vrij na een aanvaarde aangifte. De rederij laat ze pas van de kade als het cognossement is ingeleverd of ongeldig gemaakt. Twee vrijgaven, twee stelsels.
Welke drie functies heeft een cognossement?
Eerste functie: ontvangstbewijs. De rederij erkent dat zij de goederen in de staat en in de hoeveelheid heeft overgenomen die op het document staan, tenzij zij een voorbehoud heeft gemaakt (claused B/L). Een clean cognossement betekent dat er bij overname geen zichtbare schade of tekort is aangetekend. Voor een schadeclaim is dat het startpunt. Tweede functie: bewijs van de vervoersovereenkomst. De voorwaarden van de rederij (de keerzijde van het formulier, Hague-Visby of een ander stelsel) binden de partijen. Voor de Douane is deze functie de minst belangrijke. Voor een ladingclaim is zij de belangrijkste. Derde functie, en die heeft de CMR of de luchtvrachtbrief niet: waardepapier. Het originele cognossement belichaamt het recht op aflevering van de goederen. Wie het origineel in handen heeft en tot aflevering is gerechtigd, kan de lading bij de rederij opeisen. Daarom geeft een rederij originelen af in een set, meestal drie, en daarom blokkeert één rondgaand origineel de vrijgave. Deze functie maakt het cognossement geschikt voor een documentair krediet: de bank houdt het blad tot de koper betaalt.
Aan order, op naam of aan toonder: wat verandert er?
Een cognossement aan order (order bill) noemt een begunstigde en is door endossement overdraagbaar. De houder die een ononderbroken reeks endossementen kan tonen, is tot aflevering gerechtigd. Een cognossement op naam (straight bill, named consignee) noemt een vaste geadresseerde. Alleen die partij kan de lading opeisen, endossement werkt hier niet of beperkt. Een cognossement aan toonder is zeldzaam geworden: wie het blad heeft, is gerechtigd, wat het tot een riskant papier maakt. In de aangifte is de vorm relevant voor wie de goederen in ontvangst mag nemen, niet voor wie importeur is. De importeur volgt uit de koop en de machtiging. De gerechtigde tot aflevering volgt uit het cognossement. Die twee vallen vaak samen, maar niet altijd. Een expediteur als consignee to order, met de koper als notify party, is dagelijkse praktijk. To order of shipper, blanco geïndosseerd, is de vorm waarbij het blad verhandelbaar is zonder genoemde volgende houder. Voor de terminal telt wie het origineel inlevert. Voor jou als aangever telt wie op de factuur de koper is, en of die partij jou heeft gemachtigd.
Originalen, de set van drie, en de telex release
Een rederij geeft cognossementen meestal af in een set van drie originelen, plus kopieën die non-negotiable zijn. Eén origineel inleveren is genoeg om de lading op te eisen. De overige originelen verliezen daarna hun kracht. Zolang er nog een origineel uitstaat, blijft het risico dat iemand anders de lading opeist. Daarom wacht de terminal tot de set is ingeleverd of tot de rederij een telex release heeft gegeven. Een telex release (express release) is de verklaring van de rederij dat zij aflevert zonder inlevering van een origineel, omdat de originelen aan de ladingszijde zijn ingeleverd of vernietigd. Het cognossement blijft bewijs van vervoer en ontvangst, maar de waardepapierfunctie is uitgewerkt. Voor het douanedossier volstaat een kopie plus de telex release. Voor de terminal is die release het sein. Kopieën met de stempel non-negotiable copy zijn geen cognossement in de zin van het waardepapier. Je mag ze in het dossier gebruiken als vervoersbewijs, niet om de lading op te eisen. Een gescande original per mail is ook geen inlevering. Inlevering gebeurt bij de rederij of haar agent.
Hoe verhoudt het cognossement zich tot de bill of lading?
Cognossement is de term van Boek 8 BW. Bill of lading is de term op het formulier van de rederij, in de Incoterms, in Portbase en in vrijwel elk Engelstalig dossier. Het object is hetzelfde. Deze pagina legt de juridische functies en vormen uit. De pagina bill of lading legt de operationele types uit: original, telex release, seawaybill, house en master, en hoe je het document toetst aan factuur en paklijst. Het overlapvlak is bewust klein gehouden. Wie de vrijgave aan de terminal niet snapt, heeft de waardepapierfunctie nodig, en die staat hier. Wie het B/L-nummer in Portbase moet zetten, heeft de operationele pagina nodig. Een seawaybill behandelen beide pagina's, omdat het de meest voorkomende verwarring is: het blad lijkt op een B/L, het is geen cognossement. In Nederlandse correspondentie met de Douane mag je beide termen gebruiken. In een dossier bij een rederij of een bank is bill of lading de term die zij herkennen. Zet in je eigen administratie vast welk type je in handen hebt (origineel, telex, seawaybill), niet alleen hoe het bestand heet.
Wat betekent het cognossement voor de inklaring?
De invoeraangifte in DMS, het Nederlandse aangiftesysteem, eist geen origineel cognossement. Zij eist een vervoersdocument in het dossier waarmee je de zending identificeert: nummer, container, gewicht, partijen. Een kopie, een seawaybill of een house B/L voldoet daarvoor. De documentaire vrijgave van de lading is een apart spoor, tussen rederij, terminal en geadresseerde. Verwar die twee niet. Een aanvaarde IMA haalt de container niet van de kade als het origineel nog bij de bank ligt. Wel toets je de gegevens van het cognossement aan factuur en paklijst, net als bij elke bill of lading: consignee, notify, colli, bruto, containernummer. Wijkt de consignee af van de importeur op de factuur, dan is dat geen fout op zich, maar je moet kunnen uitleggen wie gemachtigd is en voor wiens rekening de goederen binnenkomen. Bij een T1 vanaf de terminal speelt het cognossement mee: de container mag pas van de kade na documentaire vrijgave en na de melding in Portbase met het juiste MRN. Het cognossement opent de documentaire poort, de transitaangifte de douanepoort. Ontbreekt één van de twee, dan blijft de container staan.